Að gefa lyf að gamni sínu

 

Umræðan um lyfjagjöf við ofvirkni undanfarna daga hefur því miður ekki alltaf verið
málefnaleg. Í kjölfar upplýsinga um að mikil aukning hafi orðið á notkun ofvirknilyfja
hefur verið alhæft um lyfjagjöf við ofvirkni út frá einstökum dæmum og gefið í skyn
beint og óbeint að verið sé að ofnota lyf við hegðunarörðugleikum. Einnig er gefið í
skyn að foreldrar hafi ekki val um það hvort að börnin þeirra taka ofvirknilyf eða
ekki.

Reynsla undirritaðs er ekki í samræmi við fullyrðingar um að lyfjagjöfin sé misnotuð
eða að verið sé að viðhafa óvönduð vinnubrögð við greininguna.
Í Reykjanesbæ eru 4% barna á grunnskólaaldri með ofvirknigreiningu árið 2004. Af
þeim var tæpur helmingur eða rúmlega 1,5% af heildarfjölda barna á grunnskólaaldri
á ofvirknilyfjum. Algengi ofvirkni er talin vera 3-5%, þannig að þessar tölur eru
fyllilega innan eðlilegra marka. Lyfjanotkunin sömuleiðis. Tilvísununum til okkar á
fræðsluskrifstofunni vegna ofvirkni og hegðunarvandamála hefur fækkað milli ára og
á okkar þjónustusvæði hefur því ekki orðið nein sprenging í notkun á ritalini og
skyldum lyfjum við ofvirkni.

Þau börn sem undirritaður þekkir til í Reykjanesbæ og eru á ofvirknilyfjum hafa öll
fengið viðeigandi greiningu sem uppfyllir þær faglegu kröfur sem gerðar eru. Að
þessum ofvirknigreiningum koma auk sálfræðinga margir sérfræðingar á læknasviði,
flestir þeir sjálfstætt starfandi barnageðlæknar sem á landinu starfa, læknar á
Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og læknar sem starfa á Greiningar og Ráðgjafarstöð
ríkisisins og Barna og Unglingageðdeild Landspítalans.

Vinnubrögð þessara lækna hafa verið vönduð og fullkomlega í samræmi við þau
vinnubrögð sem tíðkast í greiningarvinnu. Ég geri ráð fyrir að vinnubrögð þeirra
þegar þeir vinna fyrir aðra en í búa í Reykjanesbæ séu jafnvönduð. Mér finnst alla
vega ótrúlegt að við í Reykjanesbæ séum á einhverjum sérsamningum við lækna, þ.e.
að þeir vandi sig þegar þeir vinna fyrir okkur og fúski og kasti til hendi þegar þeir eru
í greiningum annars staðar. Ég tel því líklegt að skýringa á mikilli notkun
ofvirknilyfja sé að leita í öðru en að læknar viðhafi almennt óvönduð vinnubrögð.
Sjálfsagt er hægt að finna einhvers staðar dæmi um að ofvirknilyfjum hafi verið
ávísað án undangenginnar greiningar. Sé svo er um hrein undantekningartilfelli að
ræða. Þeir læknar sem að koma að málefnum ofvirkra barna eru einfaldlega fagmenn
sem vanda sig við vinnu sína.Við skulum sýna ofvirkum börnum og foreldrum þeirra
þá virðingu að ræða um ofvirkni og meðferð við henni með faglegum hætti og ná
umræðunni úr því fari sem hún hefur verið undanfarna daga. Auðvitað þarf að skoða
vandlega af hverju notkun ofvirknilyfja er að aukast og fá skýringar á því af hverju
við á Íslandi erum að nota meira af þessum lyfjum en þær þjóðir sem við viljum bera
okkur saman við.

Staðreynd málsins er hins vegar sú að það setur enginn börn á lyf að gamni sínu.
Tilgangur lyfjagjafarinnar er ætíð að draga úr skaðlegum áhrifum ofvirkninnar.
Foreldrar hafa alltaf val um lyfjagjöf eða ekki. Lyfjagjöf við ofvirkni er því ekki beitt
nema að brýna nauðsyn beri til.

Gylfi Jón Gylfason yfirsálfræðingur á fræðsluskrifstofu Reykjanesbæjar