Greinar

Hvers vegna er mikilvgt a greina ADHD? Visir.is 23. janar 2019. Slveig sgrmsdttir, slfringur og ritari ADHD samtakanna. ADHD er mefdd

Umfjllun fjlmila um ADHD

Hvers vegna er mikilvgt a greina ADHD?

Visir.is 23. janar 2019.

Slveig sgrmsdttir

Slveig sgrmsdttir, slfringur og ritari ADHD samtakanna.

ADHD er mefdd rskun, ekki sjkdmur og henni geta fylgt mjg alvarlegir fylgikvillar. essir fylgikvillar gera mjg fljtt vart vi sig. Barn me ADHD getur veri komi me alvarlegan samskiptavanda og skerta sjlfsmynd vi 7 ea 8 ra aldur. au la oft undan kva sem au geta ekki tala um. Komi hefur ljs rannsknum og starfi me ADHD brnum a mjg oft lklega oftast er undirrt mtra og reiikasta kvi, sem barni getur ekki tj og sem er oft brugist vi me neikvni ea refsingum.

Lyf fora fkn

Einstaklingur me ADHD sem fr greiningu snemma og fr mefer strax hefur miklu betri mguleika a standa sig lfinu. a hefur t.d. veri snt fram a me rannsknum, a brn me ADHD sem f rtta mefer me lyfjum eru minni httu a netjast vmuefnum en au sem ganga me greint og mehndla ADHD.

Me ADHD greiningunni opnast leiir fyrir barn ea fullorin til a f svr vi spurningunni, af hverju er g svona? Er g svo heimsk a g get ekki lrt eins vel og hinir. Er a vegna ess a g er latur og vitlaus a yfirmaurinn er alltaf me leiindi vi mig. Er g mguleg mir ea mgulegur fair, vegna ess a barni mitt hagar sr illa og truflar sklanum og lrir ekki neitt. Me greiningu fr nemandinn ea starfsmaurinn a vita a a er ekki t af leti ea heimsku sem nmi ea vinnan gengur illa. Foreldar f a vita a vandi barns er ekki eim a kenna.

rri, lttir og svr

a gengur illa vegna ess a hann ea hn eiga miklu erfiara me a halda athygli og skipuleggja sig en s sem ekki er me ADHD, eins og fjldi rannskna sna. r sna lka a brn me ADHD eru meira krefjandi en brn sem ekki eru me ADHD. Einstaklingurinn og astandendur hans f lka a vita me greiningu a a er mislegt hgt a gera til a bta r vandanum.

Greiningunni fylgir v yfirleitt mikill lttir, oft dregur r kva fyrir framtini v me v a f skringu vandanum fr flk von um a hgt s a ra vi hann. a fr von og kjark til a takast a sem a taldi mgulegt fyrir greiningu. a hefur snt sig a fyrst eftir greiningu dregur r kva og vonleysi en ef nausynleg mefer fylgir ekki eftir fer aftur sama fari.

Fordmar og afneitun

rtt fyrir a ADHD s viurkennd rskun eru enn fordmar sem eru anna hvort vegna afneitunar ea ekkingarleysis ar m nefna fullyringar eins og:

ADHD er tskufyrirbrigi. Vi komumst vel af ur og a hafa alltaf veri til gir krakkar sem uru a duglegu flki, sem st sig vel. Komust vi vel af ur ea frttum vi bara af eim sem komust af? Vi frttum lklega ekki af eim sem enduu gedeildum, fru neyslu ea voru inn og t r fangelsum. Margir eirra hafa mjg lklega veri me ADHD.

Einnig heyrist: Foreldrar, sem nenna ekki a ala upp brnin sn og vilja lyf til a ra au. Mjg algengt er a foreldar barna me ADHD segi, a eir vilji sur a barni fari lyf. Yfirleitt er etta ml, sem foreldar hugsa miki um og afla sr sem bestra upplsinga um kosti og ekki sst galla lyfjanna. Sumir, bi foreldar fyrir hnd barna sinni og fullornir sem f greiningar, hafna lyfjum eftir greiningu, vilja bara prfa arar aferir. Sumir sj sig um hnd sar, en arir fara aldrei lyf. Flk me ADHD er eins mismunandi og allir arir. Rannsknir sna a best gengur, egar lyfjamefer er notu stamt rum leium.

Slveig sgrmsdttir slfringur og ritari ADHD samtakanna.

Hlekkur greinina visir.is

Fjlmilalsi Lyfjastofnunar

Mannlf, 17. janar 2019.

Vilhjlmur Hjlmarsson, varaformaur ADHD samtakanna

Vilhjlmur Hjlmarsson, varaformaur ADHD samtakanna.

ann 15. janar birtir Lyfjastofnun heimasu sinn svar vegna vitals Mannlfs fr 4. janar vi undirritaann. eim skrifum gtir nokkurs misskilnings, meal annars a mn vibrg hafi eingngu veri vegna greinar Mmis Arnrssonar lyfjafrings, sem birt var vef stofnunarinnar 11. desember sastliinn. Af einhverjum stum minnist Lyfjastofnun ekki a sama dag birtir MBL vital vi fyrrnefndan Mmi Arnrsson, ar sem kveur vi llu herskrri tn en finna m sjlfri grein Mmis vef Lyfjastofnunar. Vi au ummli hef g mislegt a athuga.

ar segir meal annars: samtali vi mbl.is um essa sauknu notkun bi rvandi og slvandi lyfjum segir hann [Mmir] a svefnlyf, eins og meltnn, su sjaldan notu sem mtvgi vi rvandi hrifum ADHD-lyfjanna, eins og Concerta. ess su dmi, a brn su ltin taka metylfendat daginn og til mtvgis, meltnn kvldin til a sofna.

g tek heilshugar undir a varasamt geti veri a gefa brnum melantnin t eitt, einfaldlega vegna ess a miki skortir rannsknir langtmanotkun hj svo ungum einstaklingum enn lkamlegu roskaskeii. A ru leyti opinberar lyfjafringurinn Mmir eigin vanekkingu hvernig ADHD lyf virka og eins hverjar eru helstu orsakir svefntruflana tengdum ADHD.

Mmi sem og rum starfsmnnum Lyfjastofnunar til upplsingar, get g frtt au um a rtt fyrir a virka efni flestum ADHD lyfjum s rvandi, eru rvandi hrif lyfjana ekki a sem mestu skiptir eim litlu skmmtum sem okkur er rlagt a taka. Meira segja svo ltil a afreksrttaflki me ADHD er veitt undanga til a nota lyfin, enda geti mis einkenni ADHD hamla vikomandi meira en eir gri rvun lyfjanna.

ADHD er taugaroskarskun sem orsakar vanvirkni kvenum heilastvum. mjg svo einflduu mli snst virknin rvandi ADHD-lyfja ekki um a auka framleislu dpamns (nokku sem leitt getur til netjunar) heldur fyrst og fremst um a tefja frsog dpamns sem nttrulega er til staar. Me eim htti fr ADHD heilin lengri tma til a nta dpamni, taugaboefni sem nausynlegt er til a taugabo berist milli taugaenda. Vi verum sem sagt rlegri af v a heilastvar framheila fara a virka rtt, ekki vegna beinnar rvunar lyfjanna. Misnotkun fkilsins gengur hinn bginn t a taka inn mun meira magn, helst a ea nef, sem tir undir of-framleislu dpamni og veldur vellan (vmu).

Jafn versagnarkennt og a kann a hljma er vel ekkt a essi smu lyf sem vissulega byggja rvandi efni eru sumum okkar hpi nausynlegt til a geta sofi. Svefntruflanir eru afar algengur fylgifiskur ADHD ar sem heilinn er fljgandi fer egar vi leggjumst til svefns. Jafnframt er mislegt anna tengt ADHD sem truflar svefninn t eitt og orsakar a vi num sjaldan ngri hvld. Vissulega er lka ekkt aukaverkun vegna rvandi lyfjameferar a einstaklingur eigi erfitt me a sofna. a hefur hins vegar nkvmlega ekkert a gera me rvandi hrif lyfjanna a gera flestum tilfellum er virkni lyfjanna a mestu ea llu horfinn. a er frekar s pirringur sem fylgir a virknin s a hverfa sem orsakar a einstaklingur nr ekki r. etta ekki sst vi yngri einstaklinga sem ofanlag urfa meiri hvld en vi sem eldri eru.

Af orum Mmis a dma gefur hann sterklega skyn a vegna rvunarhrifa ADHD lyfjanna urfi a gefa brnum svefnlyf til a n eim niur. etta er grafalvarleg rangfrsla hj Mmi og sttanlegt a lyfjafringur hj Lyfjastofnun lti svona laga t r sr fjlmilum. g leyfi mr enda hiklaust a fullyra a essi ummli starfsmanns Lyfjastofnunar ein og sr hafi n egar orsaka a foreldrar barna me ADHD hafi dregi r lyfjagjf, jafnvel n frekara samrs vi lkni barnsins.

Sjlf grein Mmis vef Lyfjastofnunar er reyndar um margt gt. Kannski tvennt sem g vil setja t . Anna tengist eirri heppilegu stareynd a undirliggjandi rannskn nr einungis t ri 2017. heppilegt segi g, vegna ess a n er vita a samsvarandi tlur fyrir 2018 sna breytta stu, enda loks komin fram hrif vegna hertra reglna um lyfjavsanir vegna vanabindandi lyfja sem og lngu tmabrrar eftirfylgni me tilkomu rafrns lyfjagrunns. Elilega er hr ekki vi Mmi a sakast. En verra ykir mr egar hann velur a sna lnurti (Mynd 12) magnsamanbur milli slands, Danmerkur og Noregs, sem eingngu byggir metlfenidat lyfjum.

Fyrir a fyrsta hefur marg oft veri bent a hr urfi a taka saman bi lyf sem byggja metlfenidat og amfetamni (oftast um a ra afleiur af amfetamni, alls ekki hreint amfetamn). Lyf sem byggja afleium af amfetani eru einfaldlega sralti notu hr landi. Janfvel Norurlndin noti au lyf mun minna en til dmis Bandarkjamenn, er hlutfall eirra meira en hr landi og v skekkir etta heildarmyndina.

Anna sem skrir muninn slandi og Norurlndunum (og eflaust fleiri Evrpulndum) er a fleiri slenskir gelknar skja srfrimenntun vestur um haf og viurkennd stareynd a Bandarkin eru hva etta varar undan Evrpujum. a sst enda berlega ef horft er svipaar tlur sem starfsmenn Embttis landlknis hafa sett fram, a einungis arf a hlira eim um rf r. Hvaa smilega talnaglggur einstaklingur sr strax a hr er sama sveifla sland er einungis rlti fyrr ferinni.

Eins verur a hafa huga a vi byggjum bandarskum greiningingarstali [DSM-5] en Norurlndin nota staal fr WHO [ICD-10 nlega uppfrt ICD-11]. essir stalar eru um margt keimlkir en vel ekkt a breytingar bandarska stalinum eru oft tum 5-10 rum undan eim fr WHO. ekking og skilningur ADHD hj fullornum hefur aukist miki undanfrnu remur ratugum. Fyrir viki er athyglisvert a sj klnskum leibeiningum danska landlknisembttisins fr 2015 , hvar srstaklega er bent a mengi fullorinna sem greinast me ADHD eftir DCI-10 er aeins ltill hluti ess mengis sem fr jkva greiningu eftir DSM-V. v ljsi er bent a nausynlegt s a hafa huga httu vangreiningu ar landi. DCI-11 var gefinn t sasta ri. Vi lauslega skoun f g ekki betur s en a staallinn skilgreini ADHD mjg svo svipa og finna m DSM-V. v verur athyglisvert a fylgjast me breytingum Norurlndunum nstu rin og nnast fullvst a ADHD greiningum muni fjlga, ekki sst meal fullorinna. Eins er athyglisvert a hging aukningu Norurlndunum kringum 2014-2016 kemur til rtt ur en danska landlknisembtti s stu til a uppfra fyrrnefndar klnskar leibeiningar. a skyldi ekki vera a Norurlndin hafi egar nlgast okkar stu? g treka a grein Mmis er einmitt bent essa smu stnun.

ofanlag hefur skort niurgreislu rum stuningi en felst lyfjamefer og ekki sur agengi a vnduu greiningarferli, sem aftur veldur v a vandi barna og fullorinna me greint ADHD vindur endalaust upp sig.

a er ess vegna sem landi er a stofnanir bor vi Embtti landlknis og n Lyfjastofnunar leyfi sr a horfa svo rngt ggn af essu tagi og hunsa um lei mislegat anna sem ar kemur fram.

Hva er svo raunveruleg afstaa Mmis Arnrsson um stu mla dag? Blaamaur MBL segir hreint t sagt a Mmir leggi mesta herslu aukningu notkun slendinga metylfendati. sumum flokkum er enginn afgerandi munur okkur og rum en egar kemur a metylfendat-lyfjum er eins og vi sum bara Voyager 2 a stefna t r slkerfinu. MBL sr enda stu til a birta einungis eitt lnurit r grein Mmis Mynd 12 sem fjalla var um hr ofar.

v hlt g ljsi ummla starfsmanns Lyfjastofnunar a vsa til furhsa fullyringum fyrrnefndu svari Lyfjastofnunar um a gtt s hfs a vara s vi oftlkun talna og reynt s a stga varlega til jarar enda hverjum sem lesa vill morgunljst a svo er ekki.

A lokum tel g nauynlegt a benda Lyfjastofnun eftirfarandi:

  • Vissulega er rtt a samkvmt skrslu starfshps vegum heilbrigisrherra er rtta a nota skuli frekar langvirkandi lyf. S hersla er hins vegar fyrir lngu komin til framkvmda og ennfremur hnykkt essu hertum reglum sem tku gildi 1. jl 2018ess utan hefur lengi veri vita a fklar geta misnota flest langvirkandi lyf rtt eins og au skammvirkandi.
  • Upp r hruni flddu rvandi ADHD lyf sem og nnur vanabindandi lyf inn svarta markainn. etta orsakaist m.a. af gengishruni slensku krnunnar og eim tma var n efa str hluti lyfjanna tilkominn vegna einstaklinga sem sviku t lyfsela. Aldrei hefur tekist a sna fram hversu str hluti var innlendur ea hva tengdist smygli. Hins vegar hefur undanfari hlft r margoft komi fram frttum a skr merki su um framboi tengis n fyrst og fremst smygli. Me rum orum virast hertar reglur og auki eftirlit fr miju ri 2018 egar hafa skila gum rangri.

Af llu ofangreindu m ljst vera a g stend vi mn fyrri or. Hvort sem um rir starfsmenn Embttis landlknis til margra ra ea starfsmenn Lyfjastofnunar undir lok rs 2018, er ekki sttanlegt a tlfrileg ggn su tlku jafn rngt og raun ber vitni. A smu starfsmenn fari framhaldinu fjlmila og lti t r sr hluti bor vi a sem MBL hefur eftir Mmi Arnrssyni er algerlega tkt.

Villhjlmur Hjlmarsson, varaformaur ADHD samtakanna.

Hlekkur greinina Mannlfi.


ADHD er snilld!

Frtttablai 8. nvember 2018.

Hkon Helgi Leifsson, snillingur og stjrnarmaur  ADHD samtkunum

Hkon Helgi Leifsson, snillingur stjrn ADHD samtakanna.

Vi erum ll svo vn v a heyra a neikva um ADHD. Frttir litaar um meinsemdir svfa inn vit hins almenna borgara og hefur hrif til hins verra. En hva um hi ga, fallega, fyndna og hi trlega skemmtilega sem alltaf er berandi hug okkar, gjrum og hjrtum?

Til ess a komast nr fullyringu titilsins ver g a snerta hinu samtmis. En a er eiginlega ADHD hnotskurn. ADHD er heilkenni jaranna, getur veri eins svart og desemberntt mihlendinu ea hvtt eins og nfallinn snjr afangadagsmorgni.

Hi svarta

Innbygg okkur ll er frestunarrttan gilega. Andhverfa hins hugavera er okkur hrein vtiskvl. A f ADHDsnilling til ess a tfra hi merkilega ea venjulegt, reynist mrgum okkar um megn. Sem dmi var mnu heimili sku tdeilt til skiptis uppvaski eftir kvldmat. Ef ekki sinntir verkefninu samdgurs bttist nsti dagur leirtaus vi. Eftir nokkra daga var strargran haugur uppvasks eingngu fjarlg og draumkennd minning. Himalajafjallagarur leirtausins blkaldur raunveruleikinn. minningunni storkuu staflarnir nttrulgmlum mean g grt klifin me viskustykki og bursta hendi. Fjallgngumenn Everest hfu Serpa sr til astoar, ekki g! etta einkennir okkur mrg og gerir erfitt fyrir. En getur stundum veri til gs. Hfni a vinna vel undir lagi er oft kostur og til a gefa ykkur gott dmi um a eru essi or ritu sasta augnablikinu!

Hi hvta

Athyglina fr a sem heillar okkur, rttu einstakling me ADHD gltu hins hugavera og hann skapar sl heirkum sumardegi. a er erfitt a tskra hversu magna hi hugavera er fyrir okkur me orum. En myndlking gti n marki. Hver var upphaldslitur inn sem barn, manst hvernig sst hann ? egar upphaldsliturinn var meira en bara litur. Kannski meira tilfinning en anna. Blr var ekki bara litaki r mlningarbkling byggingarvruverslunar minni sku, heldur eitthva sem st tr og skildi a svarthvtan veruleikann. egar athyglin okkar festist einhverju spennandi vifangsefni, hva sem a kann a vera, stvar okkur ekkert. Vi verum stvandi huga, dugnai, forvitni og ekkingarorsta. Vandinn sem vi flest stndum fyrir er a hitta hi rtta hugaml. a er erfitt a stjrna hva a er sem kitlar hugann en a skiptir llu mli a vali s rtt. egar vel heppnast gerast kraftaverk. verur til besti listamaurinn, kennarinn, frumkvullinn, vsindamaurinn. Me rum orum ntast styrkir okkar samflaginu til fulls.

Hi ga og fallega

Strt hlutfall okkar skortir hfileikann a smella inn ferkant hins vtekna. Vi eigum oft erfitt me a lesa tilfinningar annarra og skilningur okkar hinni rttu nlgun flagslega er iulega giskun frekar en elislg hfni. etta hefur oft miklar afleiingar fyrir okkur inn framtina. Eins merkilegt og a kann a hljma, geta vandaml skunnar fylgt kostir til lengri tma liti. Reynsla okkar margra getur gefi aukna samkennd, skilning og krleik. a grundvallast v a vi viljum ekki a arir upplifi okkar raunir og sjum vi flk vanda ea ney leggjum vi okkur fram vi a hjlpa. Mn kenning er s a fir jflagshpar eru gddir meiri gsku en vi, takist okkur a vinna r rttan htt. tt vi getum veri hr og ar, sagt einhverja tma vitleysu ea fari me bjnalega brandara vandralegum tmum get g fullyrt a fir vinir eru eins traustir, skilnings og krleiksrkir og vi me ADHD.

Hi skondna

Vi erum stugt a gera eitthva. Agerirnar eru misjafnar eins og r eru margar. g hef eytt rum af lfinu a leita af lyklunum. grsla rflagna sem inniheldur alla lykla hljmar eins og eitthva r dystpu Orwells fyrir venjulegt flk en himnasending fyrir mrg okkar. Fjarstringar sskpnum, hvaa rugl er a? Mealtal mitt vi a n aftur leibeiningar af pakka matarger til stafestingar, r ruslinu eru sirka fimm skipti. Frestun nmskeii um frestunarrttu er gosagnakennt. Samtali vnta ti gtu vi Jn um skurin eru mr minnist. Srstaklega ar sem maurinn heitir alls ekkert Jn, heldur Gumundur og hefur auk ess aldrei hitt mig, eru regluleg og skemmtileg. Blferin heim Kpavoginn r mibnum me vikomu lverinu Straumsvk skum dagdrauma er hressandi. Hver elskar ekki a keyra gegnum Hafnarfjrinn? Eitt sinn fr g lpuna mna um lei og g vaknai, a var heldur kalt. egar vinnuna var komi renndi g lpunni niur og tk eftir a g hafi gleymt v a fara peysu. Renndi henni umsvifalaust upp aftur og tji yfirmanni a mr vri svo kalt. Hann hkkar hitann. g myndi skrifa bk um vintrin ll, vri a ekki fyrir frestunarrttuna. En a er eitt sem g hef teki eftir hj okkur me ADHD. a er hfnin a sj vitleysuna okkar og hlja a ruglinu. Vi erum frnlega fyndin oft tum, a virist innbyggt okkur og sr lagi okkar eigin misgfulegu athafnir.

Framtin

Framtin er bjrt a mnu mati. Me frekari vitundarvakningu og skilningi jflagsins ADHD er g viss um a. Draumar mnir eru eir a sta ess a vi urfum a mta okkur a samflaginu, mun samflagi sj miklu krafta sem leynast hfileikum okkar og nta til fulls. hinu dagsdaglega forritaa handriti lfsins rfumst vi ekkert srstaklega. En ef i gefi okkur tkifri a vinna me innbyggum styrkleikum, skpum vi viri vi tu venjulega. a er lofor. Bara eitt a lokum.

Srtu me ADHD ertu snillingur! (stundum misskilinn reyndar en snillingur engu a sur!)

Hkon Helgi Leifsson ADHD snillingur og stjrnarmaur ADHD samtkunum.

Hlekkur greinina frettabladid.is


Ntt lyf vi ADHD laust vi aukaverkanir

- RV 24.01.2018

Ntt lyf vi athyglisbresti me ofvirkni, sem byggist uppgtvun slensks lknis, er n run og eru vonir bundnar vi a a komi marka nstu rum. Lyfi hefur ekki mlanlegar aukaverkanir og ekkert bendir til ess a a gti veri fknivaldandi.

slendingar eiga met notkun vanabinandi lyfja bor vi Rtaln og Concerta, og neyta eirra margfalt vi ngrannajirnar. a lyfin su mikilvgur ttur mefer vi ADHD hafa au margar aukaverkanir og geta meal annars veri vanabindandi.

Miklar breytingar gtu aftur mti ori essum mlum egar ntt lyf kemur marka.Niurstur rannsknarar sem brn me ADHD voru ltin prfa lyfi komu vel t. Rannsknin byggist uppgtvun Hkonar Hkonarsonar, lknis og forstumanns erfarannsknastvar hsklasjkrahss Fladelfu Bandarkjunum, um stkkbreytingu genum barna me ofvirkni og athyglisbrest.

Allir essir skalar voru notair essari rannskn og allir komu mjg hagsttt t. r sndu a yfir 80 prsent barna me essar stkkbreytingar hfu mjg sterka svrun gegn essu lyfi og hfu engar aukaverkanir umfram lyfleysu. a eru engin ummerki a a s fkn, hvorki dramdelum n eim mannarannsknum sem hafa veri gerar, segir Hkon samtali vi frttastofu.

rstur Emilsson, framkvmdastjri ADHD samtakanna fagnar essari framrun.

a er fagnaarefni a a komi fram annars konar tegund lyfja sem fyrstu bendingar gefa til kynna a virki dvel. Hinga til hfum vi kannski fyrst og fremst veri a tala um Methylfendatlyf og ll ekkjum vi neikvu mynd sem au lyf hafa, og neikvu umruna, segir rstur.


Ntt lyf vi ADHD lofar gu

- mbl.is 18.01.2018

Ntt lyf vi athyglisbresti me ofvirkni (ADHD) brnum hefur gefi ga raun. Niurstaa r klnskri rannskn lyfinu var a koma t Nature Communications en hn byggist uppfinningu sem Hkon Hkonarson lknir og forstumaur erfarannsknastvar barnasptalans vi hsklasjkrahsi Fladelfu Bandarkjunum birti samt fleirum Nature Genetics ri 2011.

Vi gerum rannsknir brnum me ADHD og fundum t a hj um 25% eirra er stkkbreyting einu ea fleiri genum sem tilheyra kvenu genaneti mitaugakerfinu sem leiir til ess a starfsemi gltamn taugaboleiakerfisins heilanum er skert sem veldur v a au eru me athyglisbrest og ofvirkni, segir Hkon umfjllun um ml etta Morgunblainu dag.

g fr framhaldinu a leita a lyfi sem virkai etta og fann eitt hj fyrirtki Japan sem rvai etta boleiakerfi heilanum. eir hfu ra lyf fyrir meira en tuttugu rum fyrir alzheimersjklinga. eir hfu ekki upplsingar um hvaa sjklinga tti a prfa essum tma og ekki ngilega margir einstaklingar svruu lyfinu prfunum og v var a lagt hilluna. eir seldu mr afnot af lyfinu og g fkk hj eim allar rannsknaupplsingar sem eir ttu um snar lyfjaprfanir. Prfanir drum hfu snt a au sndu miklu meiri hfni til a leysa kvein verkefni ef au voru lyfinu. Amerska lyfjaeftirliti samykkti umsknina sem g lagi inn me Japnsku ggnunum og vi fengu leyfi til a gera rannskn me rjtu sjklingum gagnsemi ess.

Hlekkur frtt mbl.is

Ekki leyfa brnum a flja ttann

- mbl.is 18.01.2018

Eina leiin til a n stjrn tta er a mta reitinu og uppgtva a a er ekki eins hrilegt og maur hlt, segir Urur Njarvk, dsent vi slfrideild Hskla slands (H) sem hlt dag erindi um samspil kva og hegunarvanda barna undir yfirskriftinni Er etta ekki bara frekja? htarsal H. samtali vi mbl.is segir hn fyrstu vibrg foreldra oft vera au a fora barninu r astum sem valdi eim vanlan. a er ekki gott v a styrkir essi einkenni.

Hgt er a horfa erindi heild myndskeii hr a nean.

A sgn Urar geta kvaeinkenni hj brnum veri lk einkennum fullorinna vegna ess a brn hafa takmarkari getu til a tj tilfinningar snar. Einkennin geta v brotist t me rum htti svo sem me pirringi, skapsveiflum, rsargirni og jafnvgi. Allt etta getur v veri merki um vanlan. En svona hegun er hins vegar mjg auvelt a mistlka sem mtra og skort samstarfsvilja.

Geta ung snt flnivibrg

Spur hversu ung brn su a greinast me kva segir Urur a brn niur fjgurra ra geti snt flnivibrg vi reiti. au geti til dmis veri mjg hrdd vi vatn ea kvena drategund. Algengast s a au su greind me kva vi 7-9 ra aldur.

Kvi og tti er elilegur hluti af lfi okkar, bendir Urur . Vi finnum ll fyrir essu. En vi frum a lta etta sem vandaml egar kvinn er me eim htti a barni rur ekki vi astur sem jafnaldrar ess ra vel vi. Barni snir tta astum sem a tti a geta ri vi mia vi aldur og roska. a er svo aftur fari a valda hmlum daglegu lfi, trufla barni og koma veg fyrir a a geti teki tt hlutum sem a vill taka tt . etta getur fari a hamla nmsrangri, flagslegri virkni og ru slku.

Urur bendir a eins og me margt anna s mikilvgt a greina kvann sem fyrst. v fyrr sem hann er greindur v auveldara verur a breyta heguninni ur en hn nr a festast sessi.

Hn bendir ennfremur a unglyndi s algengur fylgikvilli kva. S sem glmir lengi vi kva er lklegur til a ra me sr unglyndiseinkenni sem er afleiing af v a lifa me svona hmlum sem geta fylgt kvanum.

Brn eru a sgn Urar srstaklega vikvm v a eirra persnuleiki og sjlfsmynd er mtun. Kvi getur haft hrif a og komi veg fyrir a barni kynnist eigin styrk. ess vegna er gott a greina etta sem fyrst.

erindi snu fjallai Urur einnig um hvernig foreldrar og arir astandendur barna geta teki kvavanda sem upp kemur. Tilhneiging okkar er alltaf a vernda barni fyrir vanlan, segir hn. Flk er oft fljtt a fara a passa upp a barni urfi ekki a mta v sem veldur streitunni. a er ekki gott v a styrkir essi einkenni. Hn segir a bregast urfi vi me rum htti. Aalatrii er a barni fi hvatningu og meiri athygli a sem vel er gert og minni athygli ennan tta. Helst ekki a leyfa eim a flja undan honum.

Slkt arf a gera me rlegum og yfirveguum htti. Kvi er kvei rvunarstand og til eru leiir til a hjlpa barninu a ra sig niur. au hugsa ekki skrt egar au eru singsstandi. Hn segir mikilvgt a brjta leiina a v sem ttast er niur skref svo barni fi meiri yfirsn og hafi tilfinningu fyrir framvindu sinni. Eina leiin til a n stjrn tta er a mta reitinu og uppgtva a a er ekki eins hrilegt og maur hlt.

Sji a ekkert hrilegt er fer

Hn tekur einfalt dmi: Ef ert me ungt barn sem verur rosalega hrtt egar ert a ryksuga er einfalt a falla gryfju a ryksuga bara egar barni er ekki heima svo a a urfi aldrei a sj ea heyra ryksugu. En getur haft ryksuguna ti glfi og leyft barninu a pota hana og skoa og kveikt svo henni anna slagi svo barni venjist henni og sji a ekkert hrilegt er fer.

Urur segir a ef kvinn s orinn mjg alvarlegur urfi a leita hjlpar srfringa. a er hgt a leita til slfringa bi sklakerfinu og hj heilsugslunni, bendir hn .

A sgn Urar eru einkenni kva hj brnum oft mistlku sem hegunarvandi. Til a greina milli arf a skoa kvein mynstur heguninni. arf meal annars a skoa hvort a barni sni merki um vanlan egar a arf a gera eitthva ntt ea vntum astum. a bendir til a um kva s a ra.

Brnum me ADHD httara vi kva

Brn me hegunarraskanir, srstaklega ADHD, eru hins vegar miklu meiri httu en nnur brn v a f kva. a sna bi innlendar og erlendar rannsknir. a er mikilvgt a tta sig v a egar brn glma vi hegunarvanda fylgir v mjg mikil streita og lag sem skapar gjarnan kvaeinkenni. Me essu arf a fylgjast.

Urur segir rangur af kvameferum gan, srstaklega ef vandinn uppgtvast snemma. Brn geta snt kvaeinkenni kvenum tmabilum, til dmis egar eitthva kemur upp. er gott fyrir foreldra a vita a til eru leiir til a takast vi a til a koma veg fyrir a vandinn vaxi.

Vantar faraldfrilegar rannsknir

Ekki er vita me vissu hversu algengur kvi hj brnum og unglingum er hr landi. Enn vantar faraldsfrilegar rannsknir til a sna fram a. Hins vegar m finna vsbendingar um run hans gegnum rin rannsknum sem gerar eru reglulega lan ungmenna. r benda til a fleiri ungmenni su kvin en ur en vst er hvort aukningin s vegna meiri og opnari umru og ar me viurkenningar sjkdmnum ea vegna ess a fleiri su kvnir n en ur. En hvort sem er eru arna vsbendingar um tbreisluna og a kallar a a vi rannskum etta betur.

Fyrirlestur Urar var s fyrsti nrri fyrirlestrar sem Hskli slands hleypir af stokkunum r og ber heiti Hsklinn og samflagi. Vifangsefni fyrirlestraraarinnar vera af msum toga en eiga a sameiginlegt a hafa veri berandi samflagsumrunni sustu misseri. fyrstu frslufundarinni verur velfer barna og ungmenna brennidepli.

Hlekkur frtt mbl.is

Fyrirlestur Urar Njarvk

Svi

  • Til

    stunings brnum

    og

    fullornum

    me athyglisbrest, ofvirkni og skyldar raskanir